1 procent
zobacz >>>





Praca w kontekście teorii wymiany społecznej.

   Relacja między pracownikiem a pracodawcą zakłada obopólne świadczenie pewnych korzyści. Pracodawca zleca zadania do wykonania pracownikowi, za które pracobiorca otrzymuje zapłatę. Jest to sytuacja wymiany wzajemnych nagród. Z punktu widzenia socjologicznego relację taką można odnieść do teorii wymiany społecznej. Jest to teoria, która opisuje świat społeczny jako wymianę dóbr materialnych i niematerialnych. A każde zachowanie jednostek jest postrzegane w charakterze transakcji - "coś za coś". Jeżeli człowiek podejmuje jakiekolwiek działanie, to robi to z perspektywą korzyści dla siebie. Często jest to pożytek niematerialny, w postaci np. szacunku od innych, posłuszeństwa, satysfakcji itd.
   Teoria ta opiera się głównie na poglądach G.Homansa i P.M. Blau'a, które ugruntowały jej podstawy.
   Peter Blau wprowadził do analizy procesów wymiany kilka ważnych pojęć:

  1. Pojęcie "użyteczności krańcowej", które mówi o tym, że "im więcej oczekiwanych nagród jednostka uzyskuje w wyniku określonej czynności, tym mniej wartościowa jest ta czynność i tym mniej prawdopodobne będzie jej podjęcie". Oznacza to, że częste nagradzanie nie przekłada się na lepszą jakość i zaangażowanie w pracę. Im więcej nagród za mało znaczące efekty pracy tym mniejsza motywacja do wkładania dużego wysiłku w realizację zadań zawodowych.
  2. Pojęcie "normy wymiany sprawiedliwej", które wskazuje, jaki powinien być stosunek nagród do kosztów w danej relacji wymiany. Jeśli normy te zostają zachwiane, strona pokrzywdzona może ujawniać zachowania agresywne. Jeżeli występuje duża rozbieżność między wysiłkiem wkładanym przez pracownika a korzyściami wynikającymi z pracy wówczas pojawia się niezadowolenie oraz negatywne emocje.
  3. Pojęcie "atrakcyjności społecznej", czyli postrzeganie możliwości uzyskania nagrody. Jest to czynnik konieczny do zaistnienia stosunku wymiany, który opiera się na przeświadczeniu, że ludzie, którzy "udzielają nagród, będą z kolei otrzymywać nagrody jako zapłatę za dostarczone dobra". Jesteśmy zobowiązani do przyszłego rewanżowania się za przysługi, jakie sami otrzymaliśmy. To zobowiązanie do rewanżu występuje we wszystkich ludzkich społeczeństwach. Reguła ta wykształciła się po to, aby zachęcić ludzi do kontaktów opartych na wzajemnej wymianie usług - bez obawy, że dając coś drugiemu, stracimy to bezpowrotnie Jednym słowem opłaca się nagradzać innych, ponieważ nagrody powrócą do nas ze zdwojoną siła.
  4. Są cztery typy nagród: pieniądze, akceptacja społeczna, szacunek oraz uległość. Z nich największą wartość ma uległość, potem szacunek, akceptacja, zaś najmniej stosowną nagrodą w stosunkach wymiany społecznej są pieniądze.
  5. Uległość jest najcenniejszą nagrodą, ponieważ wiąże się nieodłącznie ze stosunkiem władzy, a ten z kolei niesie za sobą możliwość odmawiania nagród tym, którzy nie chcą podporządkować się narzuconym zasadom. Władza rodzi się wtedy, kiedy wartość świadczonych usług przewyższa wartość usług otrzymywanych w zamian. Jeśli obdarowywane osoby nie mają możliwości zastosowania środków przymusu i przeciwstawienia się osobie świadczącej usługi, wtedy również dochodzi do wymuszenia uległości. Niemożność obejścia się bez danych nagród również wpływa dodatnio na sposobność do wymuszania uległości przez osobę dysponującą tymi nagrodami.

   W teorii wymiany na plan pierwszy wysuwa się idea wzajemności. Wzajemność nie musi przychodzić od tych samych osób, które coś od nas uzyskały, nie musi być natychmiastowa, a także nie musi być wymierzona "w tej samej walucie".
   Główna idea teorii wymiany to przeniesienie modelu ekonomicznego na wszelkie, także pozaekonomiczne dziedziny życia społecznego. Wymieniamy coś w każdej relacji z drugim człowiekiem. Zgodnie z tym punktem widzenia, nawet w działaniach pozornie całkowicie altruistycznych, filantropijnych, bezinteresownych, kryje się - nie zawsze uświadamiana - chęć uzyskania czegoś w zamian: podziwu, prestiżu, sławy, świętości.
   Teorie wymiany, choć jest bardzo racjonalna to jednak zawęża życie społeczne i stosunki między ludźmi tylko do wartości materialnych, pomijając szerszy wymiar życia człowiek.

Źródło:
M. Kempny, J. Szmatka (red.) Współczesne teorie wymiany społecznej, PWN, Warszawa 1992 r.
J.Turner, Struktura teorii socjologicznych, PWN, Warszawa 2005 r.

Justyna Grabek - Kozera - Rejestrator w Agencji Zatrudnienia

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 12.02.2020r.
Stronę odwiedzono 18624279, aktualnie przegląda ją 8 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON