1 procent
zobacz >>>





Poczucie umiejscowienia kontroli - istotny wymiar osobowości

   Przez poczucie umiejscowienia kontroli rozumiemy zgeneralizowane oczekiwania jednostki, co do związków między jej zachowaniem instrumentalnym a wzmocnieniami. Innymi słowy jest ono efektem wyuczenia, powstałego na bazie subiektywnych spostrzeżeń jednostki związanych z wpływem, jaki posiada ona na rezultaty własnych działań. Poczucie kontroli traktowane jest jako wymiar osobowości i inaczej określane jako lokalizacja (lokus, loc) kontroli. W zależności od zgeneralizowanych oczekiwań jednostki, co do wewnętrznego versus zewnętrznego LOC (umiejscowienia) kontroli, konsekwencje swoich zachowań (wzmocnienia w postaci nagród lub kar) postrzega ona jako zależne versus niezależne od jej zachowania (za: Krasowicz, Kurzyp-Wojnarska, 1990, s.6).
   Ten niezwykle ekspansywny konstrukt teoretyczny został wprowadzony do psychologii przez Rottera w ramach teorii społecznego uczenia się. Autor tej koncepcji zamierzał w niej połączyć doświadczenia behawioryzmu i psychologii poznawczej w celu określenia interakcji jednostki z otoczeniem. Do podstawowych czynników, kształtujących zachowanie jednostki zalicza on oczekiwanie, wzmocnienie i sytuację psychologiczną. Rotter wskazuje, że człowiek zaspakaja swoje potrzeby poprzez różne zachowania instrumentalne. Oczekiwania, jakie jednostka formułuje, co do związku między własnymi zachowaniami a uzyskiwanymi w postaci nagród bądź kar wzmocnieniami zależą od tego na ile wzmocnienia te uwarunkowane są celowo podejmowanymi przez nią czynnościami. Wzmocnienia uzyskiwane w rezultacie zachowań instrumentalnych zwiększają oczekiwanie jednostki, że w przyszłości podobne zachowanie umożliwi osiągnięcie pożądanego stanu. Ogólnie można powiedzieć, że "prawdopodobieństwo wystąpienia określonego zachowania jest funkcją oczekiwania, że zachowanie to zapewni pożądane wzmocnienie oraz wartości, jaką posiada to wzmocnienie" (Drwal, 1978, s.307). Powyższa reguła jest podstawą do przewidywań sposobu funkcjonowania człowieka w sytuacji, gdy możliwe jest wystąpienie różnych zachowań (za: Drwal, 1978, s.307; Doliński, 1993, s.21)
   Ta uogólniona tendencja do przypisywania odpowiedzialności może być ponadto różnicowana na poczucie kontroli w sytuacjach porażek versus sukcesów, co prowadzi do ukształtowania się wysokiej lub niskiej skłonności do oczekiwania sukcesu i reagowania bądź na wskazówki dotyczące jego osiągnięcia bądź na bodźce obniżające prawdopodobieństwo porażki (za: Krasowicz, Kurzyp-Wojnarska, 1990, s.34).
   Jednocześnie zauważamy, że wzmocnienia (nagrody, kary) w określonych sytuacjach są niezależne od człowieka lub też znajdują się pod kontrolą innych czynników. Podział na sytuacje sprawnościowe, w których efektywność działań człowieka zależy wyłącznie od jego zdolności i na sytuacje losowe, kiedy to nie ma on żadnego wpływu na uzyskiwane wzmocnienia, odpowiada generalnie podziałowi na sytuacje gdzie wzmocnienia podlegają kontroli wewnętrznej i zewnętrznej - nie tylko losowej, ale także sprawowanej przez innych ludzi, los, okoliczności (za: Drwal, 1978, s.307; Doliński, 1993, s.21).

Źródło:
Doliński D. (1993). Orientacja Defensywna. Warszawa: Wydaw. Instyt. Psych. PAN.
Drwal R. ( 1978). Poczucie kontroli jako wymiar osobowości-podstawy teoretyczne, techniki badawcze i wyniki badań. Materiały do nauczania psychologii, seria III, T.3, s. 307-345.
Krasowicz G., Kurzyp-Wojnarska A. (1990). Kwestionariusz do Badania Poczucia Kontroli. Podręcznik. Warszawa

 

Agnieszka Chmielewska - Psycholog

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 12.02.2020r.
Stronę odwiedzono 18624191, aktualnie przegląda ją 5 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON