1 procent
zobacz >>>





Poczucie umiejscowienia kontroli - istotny wymiar osobowości cz.II

   Zauważmy, że przeważnie to nie obiektywne cechy sytuacji sterują zachowaniem człowieka a raczej subiektywny sposób, w jaki jednostka je spostrzega. Rotter wskazuje, że dla przewidywania zachowania człowieka konieczne jest właśnie uwzględnienie faktu, że "nie tylko sytuacje różnią się stopniem, w jakim ludzie spostrzegają, że ich własne zachowanie a nie zachowanie innych determinuje wzmocnienia - ale ludzie też mogą różnić się między sobą stopniem, w jakim to samo zachowanie w tej samej sytuacji jest spostrzegane jako funkcja ich właściwości czy właściwości innych" (Drwal, 1978, s.308). Na zachowanie człowieka bowiem w istotnym stopniu wpływają nie tylko obiektywne cechy sytuacji, ale także subiektywnie spostrzegane przez jednostkę przyczyny występowania wzmocnień. Ludzie różnią się między sobą w zakresie skłonności do poszukiwania źródeł wzmocnień w sobie bądź w czynnikach zewnętrznych, co odpowiada przekonaniom o posiadaniu wewnętrznego vs zewnętrznego umiejscowienia kontroli
( za: Drwal, 1978, s.308; Doliński, 1993, s.21; Krasowicz, Kurzyp-Wojnarska, 1990, s.6).

   Sposób postrzegania przez ludzi związków przyczynowo-skutkowych między ich zachowaniem a otrzymywanymi wzmocnieniami Rotter określił w następujący sposób; "Gdy wzmocnienie spostrzegane jest przez człowieka jako następujące po jego działaniu, ale nie całkowicie zgodne z jego działaniem, wtedy w naszej kulturze zazwyczaj jest spostrzegane jako skutek przypadku, przeznaczenia, szczęścia, jako kontrolowane przez innych ludzi mających władzę, czy jako nieprzewidywalne ze względu na wielką złożoność sił otaczających człowieka. Gdy wyniki działania interpretowane są w ten sposób, nazwaliśmy to poczuciem kontroli zewnętrznej (a belief in external control). Jeżeli człowiek spostrzega, że rezultaty są zgodne z jego własnym zachowaniem czy z jego względnie stałymi właściwościami, to określiliśmy to jako poczucie kontroli wewnętrznej ( a belief In internal control)"(Drwal, 1978, s.308). To wskazuje, iż umiejscowienie kontroli jest względnie trwałą indywidualną cechą człowieka i jako określona właściwość jego osobowości wpływa na subiektywną percepcję obiektywnej sytuacji (za: Domachowski, 1984, s.41-42).

   Poczucie umiejscowienia kontroli ma zasadniczy wpływ na formułowanie się oczekiwań dotyczących związku zachowanie-wzmocnienie. W rezultacie powtarzających się doświadczeń kształtują się specyficzne oczekiwania jednostki dotyczące prawdopodobieństwa występowania wzmocnień nie tylko w konkretnej sytuacji, ale także w sytuacjach spostrzeganych przez nią jako podobne. Są one charakterystyczne tylko dla pewnej klasy sytuacji, natomiast oczekiwania zgeneralizowane są ogólne i "dotyczą przyczynowych związków między swoim zachowaniem i jego konsekwencjami - wzmocnieniami- w różnych sytuacjach" (Drwal, 1987, s.308). Znaczenie tych oczekiwań zgeneralizowanych jest większe w sytuacjach nowych, i mało strukturalizowanych. Natomiast w sytuacjach dobrze znanych, o określonej lokalizacji kontroli człowiek kieruje się oczekiwaniami specyficznymi dla tej sytuacji (za: Drwal, 1987, s.308; Drwal, 1989, s. 16-17; Doliński, 1993, s.21; Krasowicz, Kurzyp-Wojnarska, 1990, s.5-6).

   Istotne jest rozróżnienie, w jakich okolicznościach należy spodziewać się potwierdzenia predykcji dotyczących określonej lokalizacji kontroli. Jest ona miarą generalizowanych, a nie specyficznych oczekiwań jednostki. Rotter wskazuje przy tym na rolę zdeterminowanych kulturowo przekonań jednostki odnośnie lokalizacji kontroli dla określonych sytuacji. Im przekonania te utrwalone są poprzez kulturę bardziej kategorycznie, tym mniejszą rolę na indywidualne różnice w postrzeganiu związku zachowanie-wzmocnienie ma wymiar umiejscowienia kontroli ( za: Domachowski, 1984, s 43).

   Dotychczasowe rozważania sprowadzają do konkluzji, że "trwałe i zgeneralizowane oczekiwanie dotyczące lokalizacji kontroli wzmocnień jest indywidualną właściwością człowieka i można je traktować jako wymiar osobowości, jako kontinuum od zgeneralizowanego poczucia kontroli zewnętrznej do zgeneralizowanego poczucia kontroli wewnętrznej"( Drwal, 1978, s.309).

   Źródło:

Agnieszka Chmielewska

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 12.02.2020r.
Stronę odwiedzono 18621169, aktualnie przegląda ją 6 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON