1 procent
zobacz >>>





Samoocena

Samoocena nie jest człowiekowi dana, lecz kształtuje się stopniowo przez całe jego życie. Jest jedną z form świadomości siebie samego. Jest to "ocena przez jednostkę własnych cech i możliwości z punktu widzenia uznawanych wartości osobowych oraz celów podejmowanych we własnej aktywności" (Tyszkowa, 1978, s. 205). Podstawowe części składowe samooceny to "ja realne" i "ja idealne", które mają swe uzasadnienie w przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. " Samoocena jest zbiorem sądów i opinii na temat własnej osoby. Samoocenę określa się także jako postawę wobec samego siebie, wynikającą z dotychczasowych doświadczeń i przyjętych standardów. Jest subiektywnym punktem odniesienia wyników własnej działalności" (Misiewicz, 1999, s. 35).
Może ona dotyczyć aktualnie posiadanych przez jednostkę właściwości fizycznych (wygląd zewnętrzny) lub psychicznych (cechy charakteru, wola, temperament), cech społeczno- moralnych (koleżeńskość, sprawiedliwość, życzliwość) cech wolicjonalnych (pracowitość, stanowczość, obowiązkowość, ambicja, odwaga), cech intelektualnych (inteligencja, zdolności ogólne i kierunkowe), jak również możliwości potencjalnych.
Zaburzenia w funkcjonowaniu świadomości siebie mogą prowadzić do przedwczesnego zatrzymania się w rozwoju na etapie bezkrytycznego samozadowolenia. Może to prowadzić do zawyżonej samooceny, która charakteryzuje się samouwielbieniem, a to z kolei może pociągnąć za sobą trudności w uspołecznieniu jednostki i zahamować samowychowanie. Samoocena zawyżona może przyczynić się do podejmowania zadań przekraczających możliwości danej osoby, co doprowadza do załamania i rezygnacji.
Samoocena zaniżona to stan, w którym człowiek przypisuje sobie niższe możliwości, niż posiada rzeczywiście, nie docenia on więc własnych zdolności, społecznej atrakcyjności swoich czynów, a także spodziewa się mniej od innych, niż byłoby to uzasadnione (Reykowski-za: Kubacka, 1986). Z zaniżoną samooceną mamy do czynienia wtedy, gdy zatrzymanie się w rozwoju na etapie "kryzysu" uniemożliwia zdobycie uznania i szacunku dla siebie, niezbędnego do normalnego samopoczucia. Jednostka o zaniżonej samoocenie nie wierzy w swoje możliwości, rezygnuje z podjęcia jakiegokolwiek zadania w obawie, że dozna niepowodzeń. Jest to stan psychiczny, który hamuje aktywność i twórczą inicjatywę jednostki, rodzi lęk, poczucie bezwartościowości, winy i zagrożenia. Rezygnacji z propozycji towarzyszą ciągłe napięcie i zaburzenie zachowania. Mogą występować postawy obronne, wyrażające się poprzez agresję, dezorganizację działalności czy ucieczkę od życia. U podstaw zaniżonej samooceny leżą często: wrażliwość na ocenę i krytykę otoczenia oraz stała obawa przed niepowodzeniem.
Zaniżona i zawyżona, nieadekwatna samoocena powoduje różnorakie trudności i konflikty, najczęściej w sferze relacji z innymi, prowadząc w konsekwencji do zaburzeń przystosowania społecznego. Większość ludzi ma jednak samoocenę adekwatną, polegającą na tym, że ich "ja idealne" i "ja rzeczywiste" są optymalnie do siebie zbliżone. Osoby takie przypisują sobie pewne cechy stałe, obojętnie, czy są one negatywne czy pozytywne. Osoba akceptuje siebie w różnych sytuacjach i przyjmuje pełną odpowiedzialność za przystosowanie się do różnych warunków.
"Potrzeba wysokiej i stabilnej samooceny to podstawowa potrzeba osobowości"(Maslow- za: Kubacka - Jasiecka, 1986, s. 55). "Pozytywna i adekwatna samoocena stanowi podstawę kształtowania się prawidłowych, pozytywnych relacji z otoczeniem, umożliwia ujmowanie i rozumienie ustosunkowań innych ludzi do jednostki, decyduje o pozycji w grupie rówieśniczej, ułatwia przestrzeganie wartości grupowych" (Hurlock- za: Kubacka - Jasiecka, 1986, s. 55).
Obraz siebie jednostki zależy od poziomu rozwoju samooceny. U wielu osób stojących na niskim poziomie socjalizacji samoocena ma charakter sytuacyjny i powierzchowny. Dotyczy ona cech zewnętrznych w porównaniu z innymi ludźmi: wygląd, zachowanie, opinie i uwagi najbliższego otoczenia, własne wytwory.
Wyższy rodzaj samooceny to samoocena pogłębiona, charakteryzująca się wyraźniejszym i głębszym uświadomieniem sobie dodatnich i ujemnych cech osobowości.
Trzeci etap rozwoju nazywa się samooceną dojrzałą, która charakteryzuje się umiejętnością samodzielnego i krytycznego spojrzenia na siebie. Ten rodzaj samooceny rodzi się na podstawie zrozumienia istotnych cech własnej osobowości. Na tym etapie rozwoju osoba potrafi dostrzec swoje dodatnie i ujemne cechy, zaobserwować ich wpływ na popełniane błędy i odnoszone sukcesy i wyciągnąć wnioski na przyszłość. Przejście od jednego do drugiego rodzaju samooceny jest uwarunkowane stopniowym doskonaleniem wiedzy o rezultatach swojej działalności, stawianiem przez jednostkę coraz wartościowszych zadań do realizacji i rozwojem zdolności do oceniania swoich właściwości.
L. Niebrzydowski (1989) sądzi, że samoocena dojrzała polega na "wszechstronnym odzwierciedleniu stosunku człowieka do siebie samego i do swojego postępowania w aspekcie emocjonalnym, intelektualnym i społecznym".
Prawidłowa samoocena świadczy o zdrowiu umysłowym człowieka. "Bez zdrowej samooceny nie ma szans na realizację własnych możliwości i społeczeństwa, w którym żyje człowiek. (...) Wysoka samoocena stanowi dyspozycje do doświadczenia siebie jako osoby kompetentnej w radzeniu sobie z podstawowymi wymaganiami, jakie stawia życie i zasługujące na doznawanie szczęścia (Branden-za: Witek, 1999/2000). "Wysoki poziom samooceny ma pozytywny wpływ na stosunki międzyludzkie w szkole, w pracy zawodowej i w życiu osobistym. Zdrowa samoocena koreluje z racjonalizmem, intuicją, twórczością, niezależnością, elastycznością i gotowością do współpracy" (Branden-za: Witek, 1999/2000, s.44).

Ewa Gumbarewicz
 

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 20.11.2019r.
Stronę odwiedzono 18229786, aktualnie przegląda ją 8 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON