1 procent
zobacz >>>





Niepełnosprawność dziecka jako sytuacja kryzysowa w rodzinie

   Sytuacja, gdy w rodzinie przychodzi na świat dziecko zawsze przynosi ze sobą pozytywne emocje: radość, plany rodziców dotyczące przyszłości nowonarodzonego, czułość i miłość. Rodzice troszczą się o rozwój dziecka, czynią wszystko, aby zapewnić mu właściwe warunki materialne i rozwojowe. W przypadku, gdy rodzice dowiadują się, że u ich potomstwa stwierdzono nieprawidłowości rozwojowe bądź niepełnosprawność fizyczną, wystąpienie emocji pozytywnych zastępuje szok. Ciężar zasłyszanej diagnozy powoduje, że snute przez rodziców plany związane z przyszłością dziecka, ambicje pokładane w małej istocie muszą odłożyć na plan dalszy lub całkowicie z nich zrezygnować.
   Kalectwo dziecka godzi przede wszystkim w poczucie kobiecości i męskości rodziców. W rodzinie, w której rodzi się dziecko niepełnosprawne, pojawiają się problemy zakłócające normalny proces wychowawczy. Akceptację i pogodzenie się z niepełną sprawnością dziecka utrudniają problemy finansowe, bezradność w podejmowaniu działań usprawniających, brak zrozumienia i pomocy ze strony dziecka.
   Reakcje na diagnozę o kalectwie dziecka zależą od sposobu, w jaki rodzice dowiadują się o tym fakcie, od ujawnianych zachowań dziecka, preferowanych przez rodziców wartości i obieranych przez nich celów życiowych. Po usłyszeniu diagnozy medycznej rodzice zazwyczaj odczuwają żal, smutek, złość, rozpacz, niedowierzanie, poczucie krzywdy, poczucie winy i wstyd. Matki doszukują się często błędów w swoim działaniu, zarzucają sobie np. niewłaściwą dietę w czasie ciąży, wybranie złego lekarza, brak odpoczynku. Oboje rodzice mogą znaleźć się z tego powodu w sytuacji kryzysu psychicznego, w której można wyróżnić następujące elementy:
   1. odczuwanie nieustannego lęku o zdrowie i rozwój dziecka,
   2. zagubienie spowodowane niewystarczającą ilością informacji,
   3. wstyd i brak akceptacji społecznej,
   4. brak umiejętności rozumienia zachowań dziecka i reakcji na nie
   Wyjście rodziców z kryzysu wymaga specjalistycznej i psychologicznej interwencji skierowanej osobno do matki i ojca. Inne jest bowiem ich indywidualne podłoże kryzysu, wynika z innych ról, jakie pełnią oni wobec dziecka i jakich nauczyli się stając się kobietą
i mężczyzną.
   Fakt doświadczania przez rodziców kryzysu psychicznego może zakłócić proces wychowawczy w pierwszych latach życia dziecka. Są one niezwykle ważne, szczególnie pierwsze dwa lata życia dziecka, kiedy musi ono mieć stworzone warunki do wytworzenia się przywiązania do matki i innych osób z najbliższego otoczenia. Okres ten jest podstawą dokonującego się procesu uspołecznienia, aktywności poznawczej. Ta najwcześniejsza pomoc określana jest mianem wczesnej interwencji. Polega ona na tym, że wobec dziecka zostają podjęte różne formy oddziaływań psychopedagogicznych i medycznych, np. programy wczesnej rehabilitacji. Mają one na celu rozwój dziecka. Rodzice też powinni być objęci specjalnymi programami o charakterze terapeutycznym, które polegają na towarzyszeniu im w procesie wychowawczym, wsparciu emocjonalnym, informowaniu o metodach radzenia sobie ze stresem i przeciążeniem.
   Przeżycia rodziców związane z kryzysem można przedstawić jako proces przejścia przez następujące fazy:
- faza szoku - występuje bezpośrednio po usłyszeniu informacji o niepełnosprawności dziecka, trwa zwykle do kilku dni. Charakterystyczne reakcje emocjonalne w tej fazie to: krzyk, agresja, płacz, stany nerwicowe (zaburzenia snu, lęki). Między małżonkami może dochodzić do kłótni, do wzajemnego obwiniania się, do wrogości. Jest to spowodowane niewiedzą z zakresu pielęgnacji dziecka, przeżywaniem ambiwalentnych uczuć wobec siebie i dziecka: miłości i nienawiści, czułości
i porzucenia, poczucia winy, wstydu,
- faza depresji - faza ta trwa czasem bardzo długo. Główne emocje przeżywane przez rodziców to: rozpacz, przygnębienie, bezradność, brak perspektyw dla dziecka, żal spowodowany niespełnionymi nadziejami. Odczucia te nie są gwałtowne, towarzyszy im poczucie bezradności w podejmowanych działaniach pielęgnacyjnych
i wychowawczych. Rodzice nie znają jeszcze możliwości i ograniczeń dziecka, trudno im pokochać własne dziecko, które okazuje się nieznane,
- faza pozornego przystosowania się - uruchamiają się wtedy różne mechanizmy obronne, mające na celu zniekształcenie rzeczywistości. Może pojawić się uczucie negacji, czyli zaprzeczanie temu, że dziecko jest chore; agresja rodziców skierowana do siebie nawzajem (wzajemne obwinianie się, rozbudowywanie poczucia winy); zamykanie się w domu z dzieckiem, czyli izolacja spowodowana chęcią uniknięcia kontaktów z "wrogim" społeczeństwem. W fazie tej rodzice mogą odczuwać stan normalności albo apatii. Zdarza się, że zapominają, że ich dziecko potrzebuje miłości
i akceptacji takim, jakim jest, że potrzebuje uczestnictwa w życiu rodziny
i społeczeństwa,
- faza konstruktywnego przystosowania się - dokonuje się wtedy pełna akceptacja dziecka wraz z jego niepełnosprawnością, oraz akceptacja sytuacji przez rodziców.
W tym czasie kontakty z dzieckiem zaczynają przynosić satysfakcję i radość z jego osiągnięć. Przeważają pozytywne emocje, relacje w rodzinie i poza nią stają się "normalne". Ten etap jest najbardziej korzystny dla dziecka i rodziców.

   Rodzice mogą doświadczać sytuacji kryzysowych na każdym późniejszym etapie rozwoju i edukacji dziecka, np. w okresie rozpoczęcia przez dziecko nauki szkolnej, zamieszkania poza domem - przy internacie, następnie w czasie odejścia dziecka z domu rodzinnego.
   Specyfika sytuacji, w jakiej znajdują się rodziny osób niepełnosprawnych niesie ze sobą nieustannie mnóstwo nieprzewidywalnych sytuacji.    Przyzwyczajenie się do nich i nauczenie właściwych form reagowania jest bardzo trudne. Zależy też od indywidualnej konstrukcji psychofizycznej.    Dlatego idealna byłaby sytuacja, aby nad całością rozwoju psychofizycznego dziecka oraz nad zdrowiem psychicznym rodziców czuwał doświadczony psycholog, przygotowany do współpracy z rodzicami i rodzinami dzieci niepełnosprawnych.

Monika Kieżum - Psycholog

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 22.11.2019r.
Stronę odwiedzono 18235298, aktualnie przegląda ją 6 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON