1 procent
zobacz >>>





Sukcesy i porażki - czy zawsze "nasze"?

   Skłonność do przypisywania sobie bądź czynnikom zewnętrznym wpływu na bieg zdarzeń i wyniki własnych działań związana jest z lokalizacją kontroli i w psychologii określana jako poczucie umiejscowienia kontroli (pojęcie wprowadzone przez Rottera w ramach teorii społecznego uczenia się w ramach).
Umiejscowienie poczucia kontroli jest efektem wyuczenia, opartego na subiektywnym postrzeganiu przez jednostkę własnego wpływu na rezultaty swoich zachowań. Poczucie kontroli traktowane jest jako wymiar osobowości i inaczej określane jako lokalizacja (lokus, loc) kontroli. Wewnętrzny LOC kształtuje się w wyniku częstego doświadczania przez człowieka sytuacji sprawowania kontroli nad wynikami własnych działań, natomiast z zewnętrznym mamy do czynienia wówczas, kiedy wyniki działań zdają się zależeć od czynników losowych, innych osób, instytucji itp.
Poczucie kontroli może mieć charakter uogólnionego oczekiwania, a także konkretnych oczekiwań sytuacyjnych, związanych ze spostrzeganiem skutków swoich działań podejmowanych w ramach pewnej roli społecznej (na przykład jako ucznia, studenta, pracownika). Zarówno oczekiwania uogólnione, jak i konkretne wpływają na tworzenie się ostatecznego oczekiwania w danej sytuacji, przy czym jeśli sytuacja jest dla jednostki względnie nowa, większy jest udział oczekiwań uogólnionych.
Zauważamy przy tym, że przeważnie to nie obiektywne cechy sytuacji sterują zachowaniem człowieka a raczej subiektywny sposób, w jaki jednostka je spostrzega. Rotter (autor teorii społecznego uczenia się w ramach, której wprowadzono pojęcie umiejscowienia kontroli) wskazuje, że dla przewidywania zachowania człowieka konieczne jest właśnie uwzględnienie faktu, że "nie tylko sytuacje różnią się stopniem, w jakim ludzie spostrzegają, że ich własne zachowanie a nie zachowanie innych determinuje wzmocnienia-ale ludzie też mogą różnić się między sobą stopniem, w jakim to samo zachowanie w tej samej sytuacji jest spostrzegane jako funkcja ich właściwości czy właściwości innych" (Drwal, 1978, s. 308). Na zachowanie człowieka bowiem w istotnym stopniu wpływają nie tylko obiektywne cechy sytuacji, ale także subiektywnie spostrzegane przez jednostkę przyczyny występowania wzmocnień. Ludzie różnią się między sobą w zakresie skłonności do poszukiwania źródeł wzmocnień w sobie bądź w czynnikach zewnętrznych, co odpowiada przekonaniom o posiadaniu wewnętrznego vs zewnętrznego umiejscowienia kontroli.
Bez wątpienia poczucie kontroli nad własnym życiem skłania ludzi do działania, wytrwałości w dążeniach do celu, a także, co wydaje się być szczególnie istotne jest podstawą samoodradzania się jednostki w kryzysowych sytuacjach życiowych. Niemniej jednak zauważamy, że ludzie nie zawsze dążą do sprawowania kontroli (jak to ma miejsce w depresji), czasem skłonni są też delegować ją innym. Ogólnie należy więc zaznaczyć, że ludzie różnią się w zakresie tych dyspozycji. Niezwykle interesującymi wyznacznikami przyjmowanej przez jednostkę orientacji działania i zdolności do samoodradzania się kontroli są jej cechy osobowości. Wśród czynników decydujących o poczuciu kontroli jednostki, szczególnie istotne są charakterystyczny dla niej styl ekspansyjny, naiwne teorie inteligencji i siła woli. Peterson i Seligman wskazują, że ludzie w różny sposób tłumaczą swoje powodzenia i porażki. Osoby preferujące optymistyczny styl eksplanacyjny stosują bardziej adaptacyjne strategie, gdyż sukcesy przypisują swoim zdolnością a porażki czynnikom zmiennym. W przypadku osób o pesymistycznym stylu strategia ta jest odwrotna. Natomiast badania Dweck nad naiwnymi teoriami uzdolnień uczniów, wskazują, że pogląd na temat natury zdolności jest zasadniczy dla przejawianej orientacji działania (bezradnościowej versus zaradnościowej). Okazuje się, że szczególnie niekorzystne i sprzyjające poczuciu utraty kontroli jest traktowanie zdolności jako właściwości stałych, których nie można rozwijać. Z kolei Kuhl wskazuje, że o możliwości efektywnego kontrolowania zdarzeń decyduje także typowa dla jednostki siła woli, która wyraża się w orientacji na działanie versus na stan. Kontroli zdarzeń sprzyja charakterystyczna dla orientacji na działanie zdolność do tworzenia tzw. intencji kompletnych, wyrażających się w tworzeniu strategii dokładnie określających przebieg realizacji działania. Natomiast tzw. intencje zdegenerowane w orientacji na stan czynią procesy kontroli mniej efektywnymi, gdyż jednostka z trudem określa strategię działania. Ponad to cechuje ją większe ryzyko załamania się mechanizmów kontroli prowadzące do wyuczonej bezradności (za: Kofta, 2001, s.219-221).

"Złudzenia Które Pozwalają Żyć" Szustrowa Teresa (red.), Kofta Mirosław (red.)
"Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej." Lublin, R.Ł. Drwal (red.)


Agnieszka Chmielewska - Pośrednik pracy 16.06.2006 r.

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 11.09.2019r.
Stronę odwiedzono 17964980, aktualnie przegląda ją 8 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON