1 procent
zobacz >>>





Psychospołeczne funkcjonowanie uczniów niepełnosprawnych w klasach integracyjnych.

   Integracyjne formy kształcenia specjalnego są jednostką, którą można wyróżnić w całym systemie szkolnictwa. Jego specyfika polega na tym, że w jednej klasie razem uczą się i wychowują dzieci zdrowe i niepełnosprawne (upośledzone umysłowo, z zaburzeniami emocjonalnymi i ruchowymi, z różnego rodzaju deficytami psychoruchowymi, zaburzeniami zmysłów wzroku i słuchu). Wszystkie dzieci wspólnie bawią się, uczą, poznają wzajemnie, nabywają istotnych kompetencji społecznych. Każde z nich jest równoprawnym członkiem wspólnoty klasowej.
   Z uwagi na fakt połączenia w jednej klasie uczniów o różnej sprawności fizycznej i psychicznej, można rozważyć, jaki jest kształt występujących między nimi relacji społecznych. Jest to bardzo ważne zagadnienie, wpływa bowiem na zachowanie i rozwój poznawczy, emocjonalny, społeczny uczniów. Prawidłowo rozwijające się między uczniami relacje społeczne pozwalają na zaspokojenie następujących ich potrzeb: kontaktu społecznego, bezpieczeństwa, przynależności społecznej do grupy, akceptacji, uznania, sukcesu, poznania siebie i kierowania własnym rozwojem. Zakłócenia w relacjach między uczniami powodują, że osoba nie czerpie satysfakcji z przebywania wśród rówieśników, czuje się osamotniona. Może doświadczać poczucia mierności, niższości, "niedopasowania" do grupy.
   Warto w tym momencie odwołać się do badań naukowych prowadzonych m.in. przez Maciarz (1987) oraz Nowicką (2000), których wyniki wskazują na niekorzystną sytuację społeczno - emocjonalną dzieci niepełnosprawnych w warunkach klasy integracyjnej, czyli w obcowaniu z dziećmi pełnosprawnymi. Znaczące jest to, że wskaźnik izolacji i odrzucenia osób niepełnosprawnych w grupach rówieśniczych jest bardzo wysoki, wynosi ok. 80 %, co oznacza, że kontakty koleżeńskie osób niepełnosprawnych są zaburzone, ubogie, a ich relacje emocjonalne ze sprawnymi rówieśnikami są negatywne.
   Wyniki badań przeprowadzone przez w/w autorów są zbieżne. Wnioski z tychże badań przedstawiają się następująco:

  1. relacje w klasie integracyjnej cechuje mała spójność emocjonalna, dominują negatywne ustosunkowania. Dzieci sprawne przejawiają niską lub przeciętną sympatię wobec dzieci niepełnosprawnych, wysoką lub przeciętną antypatię,
  2. dzieci niepełnosprawne zajmują w dużej mierze niską i przeciętną pozycję na Skali Sympatii, wysoką lub wyższą od przeciętnej pozycję na Skali Antypatii; tylko jednostki wśród dzieci niepełnosprawnych zajmują pozycję przeciętności na Skali Akceptacji. Większość dzieci odrzucanych przez rówieśników bądź izolowanych zaliczała się do grupy o złożonych zaburzeniach rozwoju oraz niepełnosprawnych intelektualnie,
  3. kompetencje społeczne najczęściej przypisywane dzieciom niepełnosprawnym przez pełnosprawne to: śmiałość w inicjowaniu rozmowy, umiejętność zgodnej zabawy i współpracy, umiejętność bycia dobrym kolegą. Mimo tego, że w/w kompetencje najczęściej uczniowie sprawni przypisywali niepełnosprawnym, to z drugiej strony sprawni częściej zauważali brak wymienionych kompetencji u niepełnosprawnych,
  4. dzieci niepełnosprawne postrzegały stosunek uczuciowy do siebie pełnosprawnych rówieśników w większości jako negatywny, czują się nielubiane. Mają również poczucie tego, że częściej rozmawiają z innymi rówieśnikami niepełnosprawnymi niż pełnosprawnymi. Lepiej czują się we własnym gronie, pozostają w lepszych relacjach ze sobą niż ze sprawnymi. Takiej sytuacji sprzyja m.in. fakt, że według autorów badań połowa dzieci niepełnosprawnych siedzi samotnie lub z innym dzieckiem niepełnosprawnym w ławce szkolnej, połowa z nich ma sporadyczne kontakty pozaszkolne z pełnosprawnymi rówieśnikami,
  5. dzieci pełnosprawne w znacznie mniejszym stopniu przejawiają gotowość do altruizmu i prospołecznych zachowań niż dzieci niepełnosprawne. W grupie niepełnosprawnych wskaźnik tej gotowości jest najwyższy u osób nieznacznie niepełnosprawnych, najniższy natomiast u niepełnosprawnych intelektualnie, co wynika również z ich słabej orientacji w złożonych sytuacjach społecznych,
  6. ok. połowa uczniów niepełnosprawnych przejawia niechętny stosunek do szkoły, niechętnie chodzi do szkoły, nie lubi swojej klasy. Negatywne przeżycia doświadczane przez nich w szkole dotyczą głównie otrzymania złego stopnia, kontaktów z rówieśnikami, długiego siedzenia w ławce szkolnej, zbyt długiego czasu nauki, zachowania się rówieśników wobec nich, srogości i krzyków nauczycieli. Większość dzieci niepełnosprawnych czuje się zagrożona z powodu popychania, straszenia ich przez sprawnych rówieśników, doświadcza złego samopoczucia
    z powodu uwag nauczycieli.

   Wnioski z powyższych badań są punktem wyjścia do wprowadzenia zmian w programie zajęć wychowawczych oraz w samej pracy wychowawczej nauczycieli klas integracyjnych. Zmiany te powinny dotyczyć głównie organizowania pozalekcyjnych zajęć dydaktycznych i wychowawczych inspirujących wszystkie dzieci do współdziałania, podjęcia działań mających na celu uwrażliwianie dzieci sprawnych na potrzeby
i ograniczenia niepełnosprawnych, wprowadzanie zasad partnerstwa. W czasie tradycyjnych lekcji mało jest bowiem sytuacji umożliwiających nawiązanie swobodnych kontaktów, współdziałanie i współprzeżywanie.
   Idea włączenia dzieci niepełnosprawnych w grupę pełnosprawnych nie jest jeszcze gwarantem prawidłowego funkcjonowania całej społeczności. Nie jest zatem także wyznacznikiem procesu integracji społecznej. Integracja ta będzie się dokonywała wtedy, jeśli celem oddziaływań wychowawczych będzie kształtowanie pozytywnego zachowania się dzieci sprawnych wobec niepełnosprawnych, wzmacnianie poczucia własnej wartości u niepełnosprawnych, ich motywacji oraz umiejętności nawiązywania kontaktów. Kształtowanie wymienionych kompetencji w przyszłości osób z niepełnosprawnością będzie pozytywnie rokować na płaszczyźnie kontaktów osobistych i zawodowych.
W innym bowiem przypadku może się przyczynić do pogłębiania izolacji społecznej, wycofywania z podejmowanych zobowiązań w przypadku jakiejkolwiek porażki.

Literatura pomocnicza:
1. Maciarz A. (1998), Psychoemocjonalne i wychowawcze problemy dzieci przewlekle chorych, Kraków.
2. Nowicka A. (2000), Stopień psychospołecznej integracji dzieci przewlekle chorych w klasach szkoły ogólnodostępnej. W: A. Rakowska, J. Baran, Dylematy pedagogiki specjalnej, Kraków.

Monika Kieżun - Psycholog .

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 05.12.2019r.
Stronę odwiedzono 18292890, aktualnie przegląda ją 8 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON