1 procent
zobacz >>>





Złudzenia, które pozwalają żyć.

   Bez wątpienia poczucie kontroli nad własnym życiem skłania ludzi do działania, wytrwałości w dążeniach do celu, a także, co wydaje się być szczególnie istotne jest podstawą samoodradzania się jednostki w kryzysowych sytuacjach życiowych. Niemniej jednak zauważamy, że ludzie nie zawsze dążą do sprawowania kontroli (jak to ma miejsce w depresji), czasem skłonni są też delegować ją innym. Ogólnie należy więc zaznaczyć, że ludzie różnią się w zakresie tych dyspozycji.
   Niezwykle interesującymi wyznacznikami przyjmowanej przez jednostkę orientacji działania i zdolności do samoodradzania się kontroli są jej osobowościowe determinanty. Wśród czynników decydujących o poczuciu kontroli jednostki, szczególnie istotne są charakterystyczny dla niej styl ekspansyjny, naiwne teorie inteligencji i siła woli. Peterson i Seligman wskazują, że ludzie w różny sposób tłumaczą swoje powodzenia i porażki.    Osoby preferujące optymistyczny styl eksplanacyjny stosują bardziej adaptacyjne atrybucje, gdyż sukcesy przypisują swoim zdolnością a porażki czynnikom zmiennym. W przypadku osób o pesymistycznym stylu atrybucja ta jest odwrotna. Natomiast badania Dweck nad naiwnymi teoriami uzdolnień uczniów, wskazują, że pogląd na temat natury zdolności jest zasadniczy dla przejawianej orientacji działania (bezradnościowej versus zaradnościowej). Okazuje się, że szczególnie niekorzystne i sprzyjające poczuciu utraty kontroli jest traktowanie zdolności jako właściwości stałych, których nie można rozwijać. Z kolei Kuhl wskazuje, że o możliwości efektywnego kontrolowania zdarzeń decyduje także typowa dla jednostki siła woli, która wyraża się w orientacji na działanie versus na stan. Kontroli zdarzeń sprzyja charakterystyczna dla orientacji na działanie zdolność do tworzenia tzw. intencji kompletnych, wyrażających się w tworzeniu strategii dokładnie określających przebieg realizacji działania. Natomiast tzw. intencje zdegenerowane w orientacji na stan czynią procesy kontroli mniej efektywnymi, gdyż jednostka z trudem określa strategię działania.    Ponad to cechuje ją większe ryzyko załamania się mechanizmów kontroli prowadzące do wyuczonej bezradności.
   W kontekście dotychczasowych rozważań należy podjąć problem, na ile wysokie poczucie kontroli jest zawsze korzystne dla funkcjonowania jednostki. Wyłaniające się we współczesnej psychologii rozumienie problemu sprawstwa, wskazuje, że w zależności od okoliczności zachowanie człowieka może być charakteryzowane bądź przez motywację wywierania bądź nie wywierania wpływu. Jest to zgodne z postulowanymi przekonaniami, że istotniejszy dla wyboru strategii działania jest subiektywny odbiór rzeczywistości przez jednostkę aniżeli obiektywny stan rzeczy. Doliński używa w kontekście tych rozważań pojęcia "orientacji defensywnej" na określenie względnie trwałego zespołu postaw człowieka, które opierają się często na iluzji braku kontroli i charakteryzują się rezygnacją z wywierania wpływu na bieg zdarzeń, jeżeli działanie takie mogłoby zagrozić samoocenie jednostki. Pojęcie te odróżnia się od głęboko zakorzenionej w psychologii tendencji do przypisywania człowiekowi wyłącznie "orientacji ofensywnej", wskazującej, że człowiek bezwzględnie dąży do wywierania wpływu na swój los.

Źródła:
Doliński D. ( 1993). Orientacja Defensywna. Warszawa: Wydaw. Instyt. Psych. PAN.
Kofta M., Szustrowa T. ( 2001) red. Złudzenia, które pozwalają żyć. s.199-225. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN.

Agnieszka Chmielewska - Psycholog

Laboratorium ECDL


Polskie Towarzystwo Informatyczne

Agencja Zatrudnienia Fundacji Fuga Mundi

Nasza działalność została nagrodzona DYPLOMAMI

Dobre Praktyki
EFS 2008

Dobre Praktyki
PFRON 2006

Polityka prywatności | Mapa serwisu

© 2008 Fundacja Fuga Mundi, wszelkie prawa zastrzeżone

Data ostatniej modyfikacji: 05.12.2019r.
Stronę odwiedzono 18292914, aktualnie przegląda ją 9 osób.
FFM Projekt współfinansowany ze środków
Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PFRON